نام اسب و نام ایران

نوشته های مشابه

به جای یونجه چه جایگزینی مناسب است؟

تیر ۲۹, ۱۴۰۱

چند نکته در مورد کره اسب ها

تیر ۲۶, ۱۴۰۱

تاریخچه ی ارابه رانی

تیر ۹, ۱۴۰۱

نام اسب و نام ایران

نام اسب نیز از ایران و زبان پارسی گرفته شده است. اسب در زبان اوستایی اسپا، در زبان پهلوی اسپ، و در زبان کنونی اسب، در زبان هندی اسوا، در لهجه ی کردی هسپ نامیده می شود. در پشتو : اس و در زبان آسی افسا و در بلوچی اسپ نامیده می شود.

در پارسی باستان پاهی اسب را (اسا) می گفتند و لفظ استر نیز صورت فرعی اسب است. (اساس اشتقاق فارسی ج ۱، ۱۰۴) اکثر قوام هند و اروپایی دیگر نیز مفهوم اسب را با کلمات هند و اروپایی ادا می کردند، به لاتین اکوس، به یونانی هیپوس(هیکوس هندی باستان) . اسب در زمان عیلامی کوتو نامیده می شود که ماخوذ از کوه نشینیان است. اسب را به آکدی سیسوس به کنعانی و  ابری سوس و در عربی (فرس) می نامند. برخی واژه ی اسب را از مصدر اک as=ak  آریایی به معنی تند رفتن گرفته اند،چون اسب از سایر حیوانات تندتر می رود. اصولا نام قوم پارس که به تعبیری نام کل ایران است با نام اسب پیوستگی دارد. چنانکه از متن نوشته های فارسی باستان چنین بر می آید که ایرانیان در زبان فارسی : پارسی ، فارس ، فارسی می گویند و از همین ریشه است پارس (پرهیزکار) و فرس یعنی اسب، در هندی باستان نیز پارسیک به معنی پارسی رو اسب آمده است. نوبخت در رساله ی ماهسر عقیده دارد که اسب جنگی در اوستا در ضمن <کهر> یا <کار> است که از نام <کر> به مفهوم جنگ است ولی در فارسی نو به معنای نوعی اسب است. در ضمن بارک و بارگی یعنی کوه و برج و دیوار بلند نیز مفهوم اسب را دارد. وی عقیده دارد که لغت فرس به معنای اسب، لغت عربی نیست بلکه دخیل است و چون اسب توسط ایرانیان وارد عربستان شد و نخستین بار اسب را از مادها یا اهل الجبال اخذ کردند این نام را نیز از آنان گرفتند و احتمال می رود که فرس معرب برز یعنی کوه باشد، چنانکه جبال بارز در کرمان یعنی کوه بلند و بروز یعنی بلند بالا و البرز یعنی کله ی کوه است.

وجه تسمیه ی شهر بزرگی چون اصفهان نیز از اسب است. مورخین مشهور اسلامی چون این کلبی و اصطخری و یاقوت می نویسند که اصفهان در اصل <اسب و هان> است . هان علامت جمع فارسی و اصفهان به معنی شهر سواران است و در ضمن اصفهان را به معنی شهر سپاهان نیز گرفته اند.

برگرفته از کتاب دکتر محمد راسخ افشار