اهلی کردن اسب

نوشته های مشابه

به جای یونجه چه جایگزینی مناسب است؟

تیر ۲۹, ۱۴۰۱

چند نکته در مورد کره اسب ها

تیر ۲۶, ۱۴۰۱

تاریخچه ی ارابه رانی

تیر ۹, ۱۴۰۱

اهلی کردن اسب

اهلی کردن و مورد استفاده قرار دادن اسب در حدود ۳هزار سال پیش از میلاد انجام گرفته است.منظور از پرورش اسب، پرورش اسبی است که در انجام کار از آن استفاده شده و سودی از آن به دست آید و گرنه در سراسر کره زمین (از اواخر دوره سوم زمین شناسی)هرجا شرایط اقلیمی مساعد و چراگاه مناسبی بوده، این حیوان حضور داشته و در دوران اخیر نیز انسان آن را شکار و استفاده کرده است. وجود استخوان های اسب و انسان در غارها در کنار هم گواه بر این مدعا می باشد.

در ودا(کتاب آسمانی برهمایی ها)از اسب های زیبا یاد شده است. هندیان بومی پیش از آریایی ها با اسب آشنا بوده اند. اهلی کردن، پرورش و استفاده از اسب به آریایی ها نسبت داده می شود زیرا، اولا آریایی ها ساکنان اولیه هند را رانده و خود جایگزین آنان شده اند، ثانیا اگر اسب فقط در سرودهای مذهبی هندوها وجود داشته، در زندگی آریایی ها در همه شئون موثر و وسیله حرکت و ورزش بوده و همچنین در مراسم مذهبی و حماسی آنان استفاده می شده است.

در زبان اوستایی و فرس هخامنشی نام جنس نر این حیوان اسپ و نام مادیان، اسپا یا اسپی است که در زبان سانسکریت اسو و در لاتین اکوئوس هیپوس نامیده می شود.اسپیریس واژه فارسی است.به گواهی مفسر اوستا در زمان ساسانیان و نامه بندهش پهلوی، اسپیریس میدان تاخت و تاز اسب به طول دوهزار گام است.این واژه امروزه در زبان های خارجی هم به کار می رود.واژه اسپیریس نام یک روستا در منطقه ی اورامان کردستان است که در اصل از ترکیب دو کلمه اسپ و یا پریس(به معنی رم دادن و دواندن اسب در واژه ی اورامانی)به وجود آمده است.نام شهر اسپهان یا سپاهان از واژه ی اسپ گرفته شده است.نام های فارسی، گرشاسب یعنی دارنده اسب لاغر، لهراسب یعنی دارنده اسب تند، ارجاسب یعنی دارنده اسب ارجمند، گشتاسب یعنی دارنده اسب از کار افتاده و بسیاری نام های دیگر دلیل بر اهمیت اسب در میان قوم آریایی بوده است.

در چین تا سده سیزدهم پیش از میلاد آثاری از اسب نیست در حالی که سرزمین های همسایه آن ها مانند سک ها و ماساکت ها که از اقوام آریایی بودند برای خدایان خود اسب قربانی می کردند. به این ترتیب ملاحظه می شود که واقعا آریایی ها اسب را اهلی کرده و پرورش داده و برای نخستین بار مورد استفاده قرار دادند. به عقیده برتلو، مرکز پرورش اسب یعنی جایی که اسب های وحشی، رام و تربیت شده و از آنجا توسط مردم به سرزمین های دیگر رسیده اند.کوه تیان شان در ترکمنستان شرقی، که امروزه سرزمین چین و روس و ایران نامیده می شود، مرکز اصلی تمدن آریایی ها بوده و به ویژه کرانه های سیر دریا و آمو دریا مهد تمدن تورانیان آریایی بوده و به نام ترکستان ایران نامیده می شود.

شخصیت های بزرگی در سفرنامه ی خود به ایران، از پرورش اسب و اهمیت آن در ایران نام برده اند که به چند مورد اشاره می شود. هرودوت می گوید:ایرانیان از پنج سالگی به فرزندان خود سه چیز می آموزند:

اسب سواری، تیراندازی و راست گویی.استرابان می گوید:ایرانیان جوان از ۵تا۲۵سالگی کمان کشیدن، زوبین انداختن، بر اسب نشستن و راست گویی را می آموزند.هردو یاس نویسنده یونانی می نویسد:

پارت ها کمان و اسب خود را مانند رومی ها فقط هنگام جنگ لازم ندارند، بلکه از کودکی با آن بزرگ می شوند.ویشو تاریخ نویس چینی می نویسند:گیاهان و جانوران این سرزمین مانند چین است ولی برنج  و ارزن ندارد و در عوض، اسب های خوبی دارد.دیو دروس سیکولوس می نویسند:در زمان اسکندر ۶۰ هزار اسب در چراگاه نسا در چرا بودند و پیش از آن زمان ۱۶۰ هزار اسب در آنجا پرورش داده می شدند. استرابون می نویسند:اسب های نسایی که بهترین و بزرگ ترین اسب های دنیا بودند به عقیده برخی از ماد، و به عقیده برخی دیگر از ارمنستان بوده اند. نسا در منطقه ی غرب ایران در دشت های ماهیدشت یا پایین تر و لرستان امروزی است.

برگرفته از کتاب:دکتر محمد راسخ افشار